Cerkiew

Mimo że Bojkowie nie byli specjalnie religijni, budynek cerkwi odgrywał w ich życiu istotną rolę. Zresztą drewniane budownictwo sakralne należy uznać za najważniejsze osiągnięcie kulturalne tej społeczności. Cerkwie, położone na wzgórzu w pewnym oddaleniu od zabudowań, stanowiły symboliczny „środek świata”.

Obszar Bieszczadów do połowy XIVw. Leżał w granicach Rusi, która przyjęła chrześcijaństwo w obrządku wschodnim. Po przyłączeniu tych ziem do Polski struktura wyznaniowa nie zmieniła się. Do początków XVII w. Większość mieszkańców Bieszczadów była wyznania prawosławnego, a następnie greckokatolickiego.

Kościół wschodni dążył do tego aby w każdej wsi wybudować cerkiew. Dzięki temu powstawały setki niewielkich cerkwi, zwykle drewnianych, wznoszonych rękami miejscowych majstrów. Prawo wołoskie już w momencie lokowania wsi przewidywało, wydzielenie ziemi pod budowę cerkwi i cmentarza oraz uposażenie na utrzymanie duchownego.

Cerkwie budowano na wzniesieniach, ich położenie często miało walory obronne. Gdy świątynie spłonęła, nową niemal zawsze stawiano w tym samym miejscu. Wokół zakładano cmentarz otoczony wieńcem drzew i drewnianym bądź kamiennym ogrodzeniem.

W okresie międzywojennym na 190 bieszczadzkich miejscowości przypadało 155 cerkwi. Wbrew wyobrażeniom, to nie II wojna światowa ani walki z UPA zniszczyły cerkiewny krajobraz bieszczadzkich dolin. Dopiero po wysiedleniach, w okresie 1948 – 56 były masowo rozbierane. Niektóre były użytkowane przez PGR-y jako magazyny, co prowadziło do ich całkowitej dewastacji.. Dziś na terenie Bojkowszczyzny istnieje 49 cerkwi. Jeszcze gorszy los spotkał wyposażenie. Jedynie w jedenastu z nich przetrwały ikonostasy. Zniknęło ok. 6000 ikon, wiele sprzętu liturgicznego, starodruków i kronik parafialnych. Tylko niewielką część tych dóbr można odnaleźć w polskich muzeach. Reszta została rozkradziona bądź zniszczona…

Dziś pozostały tylko ślady po cerkwiach w miejscach, które łatwo w krajobrazie bieszczadzkim odnaleźć. Poznajemy je po pierścieniu starych, nieraz kilkusetletnich lip, jesionów lub dębów. Niekiedy można znaleźć podmurówkę cerkwi i kute żelazne krzyże pochodzące z jej dachów, a wokół pozostałości przycerkiewnego cmentarza.

Nie czekaj!

Odkryj Bieszczady i Beskid Niski w towarzystwie przewodnika górskiego! Skontaktuj się z nami już teraz i umów na wycieczkę.

Skąd pochodzili dawni mieszkańcy Bieszczadów

Call Now Button